Wat betekent netcongestie voor warmtepompen?
Nieuwbouwprojecten die vertraging oplopen, regio’s waar nieuwe stroomaansluitingen steeds lastiger worden en steeds meer berichten over een overbelast stroomnet: netcongestie houdt Nederland bezig. Tegelijkertijd verduurzamen veel woningeigenaren hun woning en oriënteren zij zich op elektrisch verwarmen met een warmtepomp. Maar juist door alle berichten over netcongestie ontstaan er ook twijfels. Is een warmtepomp nog wel een verstandige keuze? In dit artikel leggen we helder uit hoe het zit en waarom een warmtepomp ook in tijden van netcongestie een toekomstbestendige oplossing blijft.
Wat is de netcongestie?
In Nederland gebruiken we met z’n allen steeds meer elektriciteit. We rijden elektrisch, koken op inductie, nemen vaker een warmtepomp en wekken massaal energie op met zonnepanelen. Tegelijkertijd gebruiken we steeds minder gas, wat natuurlijk een ontzettend mooie ontwikkeling is binnen de energietransitie. Alleen brengt die verduurzaming ook een uitdaging met zich mee: ons huidige elektriciteitsnet is nog niet gebouwd op de enorme hoeveelheid stroom die we tegenwoordig tegelijk gebruiken én terugleveren. Daardoor raakt het stroomnet op sommige plekken overbelast. Dit noemen we netcongestie.
Er zijn grofweg twee vormen van netcongestie. De bekendste vorm is afnamecongestie. Hierbij ontstaat er op bepaalde momenten te weinig ruimte op het stroomnet om alle gevraagde elektriciteit tegelijk te leveren. Daarnaast bestaat er ook opwek- of invoedingscongestie. Dat is eigenlijk precies het tegenovergestelde probleem. Hierbij wordt er op bepaalde momenten juist meer stroom opgewekt dan het net aankan. Vooral op zonnige of winderige dagen zie je dit terug in gebieden met veel zonnepanelen of windmolens. Er komt dan zoveel elektriciteit tegelijk het net op dat het netwerk moeite heeft om alles goed te verwerken.
Belangrijk om te weten is dat het stroomnet niet continu “vol” zit. De grootste problemen ontstaan vooral tijdens piekmomenten waarop veel mensen tegelijk stroom gebruiken of terugleveren. Buiten die momenten is er vaak nog voldoende ruimte beschikbaar. Daarom wordt er steeds vaker gekeken naar slimme oplossingen zoals thuisbatterijen, dynamische energiecontracten en het slimmer spreiden van energieverbruik.
Wat betekent dit voor de warmtepomp?
Nu het stroomnet in Nederland steeds vaker onderwerp van gesprek is, ontstaat ook regelmatig de vraag of een warmtepomp nog wel verstandig of überhaupt mogelijk is. Online zie je daar best wat twijfel en discussie over ontstaan. Begrijpelijk ook, want netcongestie, overbelasting van het stroomnet en wachtlijsten voor zwaardere aansluitingen zijn op dit moment simpelweg realiteit. Toch betekent dat niet direct dat een warmtepomp geen optie meer is.
Veel woningen in Nederland beschikken namelijk al over een 3-fasen aansluiting, waardoor een verzwaring van de aansluiting vaak helemaal niet nodig is. Zeker bij nieuwbouwwoningen is een 3-fasen aansluiting tegenwoordig vrijwel standaard. Tegelijkertijd bestaat er ook veel verwarring rondom woningen met een 1-fase aansluiting. Soms wordt online zelfs gedacht dat een warmtepomp dan automatisch afvalt, maar dat is gelukkig te kort door de bocht. Een hybride warmtepomp kan in veel situaties prima functioneren op een 1-fase aansluiting. Het draait uiteindelijk namelijk niet alleen om de aansluiting zelf, maar vooral om hoeveel apparaten er tegelijkertijd stroom vragen in een woning.
Voorbeeld: Je komt thuis van werk, de elektrische auto gaat aan de laadpaal, ondertussen draait de warmtepomp rustig door om het huis comfortabel warm te houden. De wasmachine staat aan, er wordt gekookt op inductie, de waterkoker doet zijn werk, de kinderen hebben de televisie aanstaan en overal in huis liggen telefoons en tablets aan de oplader. Op dat soort momenten ontstaat er een flinke piek in het stroomverbruik.
Juist daar loopt een 1-fase aansluiting sneller tegen zijn grenzen aan. Niet omdat één apparaat direct het probleem is, maar omdat alles samen tegelijkertijd veel vermogen vraagt. In zulke situaties kan een overstap naar een 3-fasen aansluiting verstandig worden, zeker wanneer een woning steeds verder elektrificeert met bijvoorbeeld een laadpaal, zonnepanelen, een thuisbatterij of een volledig elektrische warmtepomp.
Maar voor veel huishoudens geldt ook dat verduurzaming stap voor stap verloopt. Niet iedereen gaat direct volledig van het gas af. Een hybride warmtepomp is juist vaak een mooie tussenstap: je verlaagt het gasverbruik, woont duurzamer én houdt het elektriciteitsverbruik nog relatief beheersbaar.
Slim werken met energie
Netcongestie is dus absoluut een onderwerp om serieus te nemen, maar het betekent zeker niet dat warmtepompen ineens geen toekomst meer hebben. Sterker nog: slimme combinaties van warmtepompen, thuisbatterijen, zonnepanelen en slim energieverbruik gaan juist een belangrijke rol spelen in hoe we de komende jaren met energie omgaan. Het draait steeds minder om alleen méér stroom gebruiken, maar vooral om slimmer om te gaan met de energie die beschikbaar is.
Je woning als warmtebatterij met een warmtepomp
Een warmtepomp werkt hierin eigenlijk al ontzettend slim. In plaats van gas te verbranden haalt een warmtepomp warmte uit de buitenlucht en gebruikt die om de woning comfortabel te verwarmen. Maar met slimme aansturing kun je nóg efficiënter omgaan met energie. Zo kan een woning bijvoorbeeld alvast warmte opbouwen op momenten waarop er veel zonne-energie beschikbaar is of wanneer stroom goedkoper is. Die warmte blijft vervolgens opgeslagen in de woning zelf (denk aan vloerverwarming, de massa van het huis of een boilervat), waardoor er later minder energie uit het stroomnet nodig is.
Conclusie
Netcongestie is zeker iets om serieus te nemen, maar het betekent gelukkig niet dat een warmtepomp ineens geen optie meer is. Voor veel woningen blijft verduurzamen juist een slimme stap richting lagere energiekosten en duurzamer wonen. Het draait vooral om de juiste oplossing bij de juiste woning én het slimmer omgaan met energie. Twijfel je over jouw aansluiting, een warmtepomp of wat verstandig is in jouw situatie? Dan denken we bij Heative natuurlijk graag vrijblijvend met je mee.