Wat is koudemiddel in een warmtepomp
Denk je na over een warmtepomp, dan kom je al snel allerlei nieuwe termen tegen. Eén daarvan is koudemiddel. Misschien heb je het woord al eens gehoord, maar wat het precies is en waarom het zo belangrijk is, blijft vaak vaag. Toch speelt het koudemiddel een cruciale rol in hoe een warmtepomp werkt, hoe efficiënt hij is én hoe toekomstbestendig je keuze wordt.
In deze blog leggen we het rustig en begrijpelijk uit. Na het lezen weet je:
- Wat een koudemiddel is
- Waarom een warmtepomp niet zonder kan
- Welke soorten koudemiddelen er zijn
- Welke warmtepomp welk koudemiddel gebruikt
- Wat de nieuwste wetgeving betekent voor jouw keuze
Wat is een koudemiddel?
Een koudemiddel is een speciale stof die warmte kan opnemen, verplaatsen en weer kan afgeven. Er is een grote kans dat je koudemiddelen al dagelijks gebruikt, vaak zonder dat je het doorhebt. Ze zitten bijvoorbeeld in je koelkast of in de airconditioning van je auto. Net zoals daar transporteert het koudemiddel warmte van de ene plek naar de andere, zodat het koel blijft of juist warmte afgeeft. Het koudemiddel binnen in een warmtepomp stroomt continu rond in een gesloten systeem. Daarbij verandert het steeds van vloeistof naar gas en weer terug. Dankzij deze eigenschap kan het zelfs bij lage buitentemperaturen warmte verzamelen. Je kunt het zien als een soort warmtetransportmiddel.
Waarom wordt een koudemiddel gebruikt?
Zonder koudemiddel zou een warmtepomp veel minder efficiënt zijn. Warmte rechtstreeks verplaatsen met alleen lucht of water heeft namelijk beperkingen. Water bevriest onder nul en lucht kan maar een beperkte hoeveelheid warmte dragen. Een koudemiddel:
- Neemt veel sneller en efficiënter warmte op
- Werkt bij lage temperaturen
- Zorgt ervoor dat een warmtepomp met weinig elektriciteit toch veel warmte levert
- Maakt het mogelijk om warmte te verplaatsen van een bron (zoals buitenlucht) naar het water in het verwarmingssysteem
Hoe koudemiddel werkt in 4 stappen:
Zonder diep de techniek in te gaan, werkt het proces volgens de volgende cyclus:
- Verdamping: Het koudemiddel begint als vloeistof in de buitenunit van de warmtepomp. Daar neemt het warmte op uit de omgeving, bijvoorbeeld uit de buitenlucht. Zelfs bij koude buitentemperaturen bevat de lucht nog warmte. Door deze opgenomen warmte verdampt het koudemiddel en verandert het van vloeistof in gas. Dit is te vergelijken met water dat kookt: warmte zorgt voor de overgang van vloeibaar naar gasvormig.
- Compressie: Het gasvormige koudemiddel wordt vervolgens samengeperst door de compressor. Door deze compressie stijgen de druk en de temperatuur sterk. Het koudemiddel wordt hierdoor veel warmer dan de temperatuur van het verwarmingswater in de woning.
- Condensatie: Het hete koudemiddel stroomt daarna langs een warmtewisselaar, waar het zijn warmte afgeeft aan het water van het verwarmingssysteem (radiatoren of vloerverwarming). Tijdens het afgeven van deze warmte koelt het koudemiddel af en verandert het weer van gas naar vloeistof.
- Expansie: Tot slot stroomt het vloeibare koudemiddel door een expansieventiel. Hierdoor daalt de druk en koelt het koudemiddel verder af. Het is nu weer klaar om opnieuw warmte op te nemen uit de buitenlucht. De cyclus begint daarna opnieuw.
Welke soorten koudemiddel zijn er?
Warmtepompen kunnen met verschillende soorten koudemiddelen werken. Het verschil zit vooral in de milieubelasting, de technische eigenschappen en de toepassing. Hieronder zetten we de meest voorkomende koudemiddelen overzichtelijk op een rij.
R410A
R410A is een synthetisch koudemiddel dat jarenlang veel is toegepast in warmtepompen en airco’s. Het nadeel is de hoge milieubelasting: R410A heeft een zeer hoge GWP van 2088. Vanwege deze hoge impact wordt R410A stap voor stap uitgefaseerd. Dit is namelijk een ouder type dat nu wordt vervangen en waarvoor een verkoopstop vanaf 2025 geldt, zie meer informatie onder het Relevante wetgeving.
R32 (Difluormethaan)
R32 is eveneens een synthetisch koudemiddel en wordt vaak gezien als de opvolger van R410A. Het is efficiënter en heeft een lagere GWP, namelijk 675. Hoewel R32 een verbetering is ten opzichte van R410A, blijft het een koudemiddel met een relatief hoge klimaatimpact. Het wordt daarom vooral gezien als een tussenoplossing in de overgang naar natuurlijke koudemiddelen.
R290 (Propaan)
R290, beter bekend als propaan, is een natuurlijk koudemiddel met een zeer lage GWP van slechts 3. Daarmee is het één van de meest milieuvriendelijke opties die momenteel beschikbaar zijn. Een belangrijk voordeel van R290 is dat het hoge watertemperaturen kan bereiken, wat het zeer geschikt maakt voor bestaande woningen met radiatoren.
Wat is GWP? GWP staat voor Global Warming Potential. GWP staat voor Global Warming Potential en geeft aan hoe sterk een stof bijdraagt aan het broeikaseffect, vergeleken met koolstofdioxide (CO₂). CO₂ heeft een GWP van 1 (neutraal) R290 van 3 (heel laag) R32 van 675 (middel) R410A van 2088 (hoog) Hoe lager het getal, hoe beter voor het klimaat.
Welke warmtepomp gebruikt welk koudemiddel?
Niet elke warmtepomp werkt op dezelfde manier, en niet elk systeem gebruikt hetzelfde koudemiddel. Het type warmtepomp bepaalt hoe efficiënt hij is, hoeveel onderhoud nodig is en hoe toekomstbestendig je installatie is. De meest voorkomende typen zijn de monoblock en de split unit warmtepomp:
Monoblock: Bij een monoblock warmtepomp zitten alle technische onderdelen in één buitenunit. Het koudemiddel blijft volledig in deze buitenunit, waardoor er geen koudemiddel door het huis heen hoeft te lopen. Deze werkt vrijwel altijd met R290 (propaan). Waardoor de monoblock warmtepomp:
- een lage GWP heeft
- energiezuinig is
- goed aansluit op de nieuwe regelgeving
Split unit: Een split warmtepomp bestaat uit twee delen: een buitenunit en een binnenunit, die verbonden zijn via leidingen met koudemiddel. Deze systemen:
- gebruiken meestal R32 of R410A als koudemiddel
- hebben een complexere installatie dan monoblock-systemen
- hebben door het hogere GWP een grotere impact op het milieu
- vallen onder strengere regels voor onderhoud en regelgeving
Wetgeving rondom koudemiddelen: wat moet je weten?
Sinds 11 maart 2024 is de nieuwe Europese F-gassenverordening (EU 2024/537) van kracht. Het doel van deze wetgeving is het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en het stimuleren van milieuvriendelijke alternatieven voor traditionele F-gassen in apparaten zoals warmtepompen, chillers en airconditioningsystemen.
Voor jou als huiseigenaar betekent dit dat nieuwe warmtepompen en airco’s steeds strengere eisen krijgen voor het type koudemiddel dat wordt gebruikt. Wat houdt deze wetgeving in?
- Koudemiddelen met een hoog GWP worden stap voor stap uitgefaseerd
- Nieuwe apparaten met bepaalde synthetische F-gassen mogen niet meer in de handel worden gebracht.
- De maximale hoeveelheid toegestane F-gassen in apparaten wordt elk jaar verder beperkt.
Wat betekent dit voor de warmtepompen?
- Warmtepompen met natuurlijke koudemiddelen, zoals R290 (propaan), zijn toekomstbestendig en voldoen al aan de strengere regels die de komende jaren ingaan.
- Traditionele split-unit warmtepompen met synthetische koudemiddelen, zoals R410A, vallen vanaf ongeveer 2027 onder strengere GWP-limieten en mogen dan niet meer verkocht worden. Als huiseigenaar die een warmtepomp wil aanschaffen betekent dit: door te kiezen voor een natuurlijk koudemiddel, maak je een toekomstbestendige keuze en weet je zeker dat je installatie ook over 10–15 jaar nog voldoet aan de Europese wetgeving.
Kort samengevat:
Een koudemiddel is de onmisbare stof in een warmtepomp die warmte opneemt, transporteert en weer afgeeft. Dankzij het koudemiddel kan een warmtepomp efficiënt warmte uit de buitenlucht halen, zelfs bij lage temperaturen. Door te kiezen voor een warmtepomp met een natuurlijk koudemiddel, zoals R290, maak je een toekomstbestendige keuze. Zo weet je zeker dat je installatie ook over een aantal jaar nog voldoet aan de Europese wetgeving en tegelijkertijd bijdraagt aan een duurzamer huis.
Wil je weten welke warmtepomp het beste bij jouw woning past? Wil je meer weten over monoblock warmtepompen of het gebruik van natuurlijk koudemiddel in jouw woning? Vraag een gratis adviesgesprek aan en ontdek samen met ons welke oplossing het meest geschikt is voor jouw huis en situatie.
Bronnen
VERORDENING (EU) 2024/573 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD: Betreffende gefluoreerde broeikasgassen, tot wijziging van richtlijn (EU) 2019/1937 en tot intrekking van verordening (EU). (2024, 7 februari). eur-lex.europa.eu. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202400573